Prolaktin Nedir? Prolaktin Yüksekliği Neden Olur?

0
408

Prolaktin Nedir? Prolaktin Yüksekliği Neden Olur?

Hormonlar, vücudumuzun temel fonksiyonlarını yerine getirmesini sağlayan önemli nedenlerdır. Hormonların fazla veya az salgılanması ciddi sağlık problemlerine yol açabilir. Prolaktin de bu hormonlardan biridir. Kanda prolaktin hormonu yüksekliğine tıp dilinde hiperprolaktinemi adı verilir.

Bu hormonun fazla salgılanması kadınlarda adet düzensizliği, bebek söz konusu olmadığı halde memelerden süt gelmesi, gebe kalamama gibi şikayetlere neden olabilir. Erkeklerde de bu hormon vardır ve erkeklerde prolaktin fazlalığı cinsel gücün azalması, iktidarsızlık veya memelerde büyüme gibi diğer problemlera yol açabilir.

Önemli bir sağlık problemi olan prolaktin yüksekliği uzman bir hekim denetiminde tedavi edilmelidir.

Prolaktin Nedir?

Prolaktin, beynimizin arkasında bulunan hipofiz bezi tarafından salgılanan bir hormondur. Süt hormonu ya da gerilim hormonu şeklinde de adlandırılır. Bu hormonun vücuttaki temel görevi, kadınlarda doğumdan sonra süt üretimini sağlamaktır. Erkeklerde ne gibi bir fonksiyonu olduğu ise tam anlamıyla bilinememektedir.

Hamileliğin ikinci ayından itibaren vücuttaki prolaktin oranı artmaya başlar. Bu sayede bebek doğduktan sonra beslenmesi için anne sütü hazır olmuş olur. Ayrıca doğumdan sonra -belli bir süre- adet görülmemesini ve böylece emizrme döneminde hamile kalınmamasını da sağlayan yine prolaktin hormonudur.

Prolaktin seviyesinin gebelik boyunca yüksek olması normal bir durumdur. Aksine gebelikte düşük prolaktin normal kabul edilmez. Gebelik dışında ise durum tam tersidir. Gebe olmayanlarda prolaktin seviyesinin yüksekliği vücutta bir şeylerin ters gittiğinin habercisidir.

Vücudumuz prolaktin hormonunu dengede tutmak için dopamin adı verilen diğer bir hormon salgılar. Bu sayede prolaktin hormonu dengeli olarak fonksiyonuni yürütür. Kadın üreme organlarının gelişimi ve fonksiyonları için gerekli olan prolaktin hormonunun yüksek seviyelerde olması kontrol altına alınması gereken bir durumdur.

Prolaktin Yüksekliği Neden Olur?

Stres

Prolaktin seviyesinin az miktarda artmasında yoğun egzersiz veya gerilim gibi etkenler rol oynayabilir. Bilindiği gibi yoğun gerilim altında kalan insanların beyin kimyasında değişiklikler olur. Bu durum prolaktin hormonu salgılayan hipofiz bezini de etkileyebilir.

Altta yatan hastalıklar

Prolaktin seviyesi ilgi çekici biçimde artmışsa bu durumda yalnızca gerilim deyip geçilemez ve daha derin bir araştırma yapılması gerekir. Hormon seviyesini yükseltebilecek kimi rahatsızlıkların söz konusu olup olmadığına bakılır.

Polikistik Over Sendromu rahatsızlığı olan kadınlarda da prolaktin seviyesinin yüksek olduğu gözlemlenmiştir.

Kronik böbrek yetmezliği rahatsızlığı olanlarda ve siroz hastalığına yakalananlarda da prolaktin seviyesinin yükseldiği bilinmektedir.

Hipotiriodi adı verilen, tiroid bezinin az çalışması problemu da bu hormonu arttıran önemli bir nedendir. Kişide prolaktin hormonu seviyesi ölçülürken bunun yanı sıra hipotiroidi olup olmadığı da yapılan ek tahlillerle kontrol edilir. TSH ve T4 gibi hormon tahlilleri sonucunda tiroid sorunluluğu tespit edilirse tedavi buna göre biçimlenir.

Kullanılan ilaçlar

Depresyon ve depresyona bağlı kullanılan antidepresan gibi bazı psikiyatrik ilaçların prolaktin seviyeleri üzerinde etkili olduğu bilinmektedir.

Hipertansiyon hastalarının kullandıkları bazı ilaçların yan etkisi prolaktin seviyesinin yükselmesidir. Yine doğum kontrol haplarında ve östrojen hormonu ilaçlarınında da aynı yan etki söz konusu olabilir.

Tümörler

Hipofiz bezinde ortaya çıkan ve prolaktinoma adı verilen bütünör hipofiz bezinin sağlık çalışmasını engelleyerek gereğinden çok prolaktin salgılamasına neden olan başlıca bütünör türüdür. Çapı 1 cm’den büyük bütünörlere “makroadenom”, 1 cm’den ufak bütünörlere “mikroadenom” adı verilir. Bunlar çoğunlukla iyi huylu bütünörlerdir.

Hipofiz bezinde prolaktin salgısını arttırmayan ancak yine de prolaktin seviyesinin yükselmesine neden olan bütünörler de olabilir. Bu bütünörler dopamin isimli hormonu etkileyerek prolaktin yüksekliğine yol açarlar.

Diğer nedenler

Kadınların meme uçlarının sürekli uyarılması, göğüs bölgelerine aldıkları sert darbeler ya da göğüs bölgesine uygulanan büyük operasyonlar da prolaktin seviyesini arttırır.

Protein ağırlıklı bir beslenme geçici olarak prolaktin seviyesinin yükselmesinde bir faktör olabilir. Vücudun temel ihtiyaçlarından olan proteinin fazla tüketimi prolaktin seviyesinin yükselmesinde etki edebilir.

Bu veriler şu ana kadar yapılan bilimsel araştırmalar sonucu ortaya çıkmış bilgilerdir. Her zaman ana faktör olmasalar da tetikleyici faktörler oldukları bilinmektedir. Hiperprolaktinemi rahatsızlığını yaşayanların aşağı yukarı üçte birinde, hormon artışını açıklayan net bir neden söylemek mümkün olmaz.

Prolaktin Yüksekliğinin Belirtileri

Prolaktin hormonu normal seviyenin üstüne çıkması vücut için ciddi riskler oluşturabilir. Özellikle kadınların üreme organlarının gelişiminde ve işlevlerini yerine getirmesinde faktör olan prolaktin hormonu, normal dşayetlerini aştığı zaman bu fonksiyonların sağlıklı olarak prosedüresini engeller. Prolaktin yüksekliğinin belirtilerini şu şekilde sıralayabiliriz:

Proklatin kadın bedenindeki asli görevinin gebelik döneminde sonra süt üretimini sağlamasını olduğunu belirtmiştik. Emzirme dönemi dışında nedensiz olarak bedenin süt üretmesi ve memelerden süt gelmesi prolaktin yüksekliğinin önemli bir belirtisidir. Memelerden nedensiz olarak süt gelmesine tıp dilinde ‘galaktore‘ adı verilir.

Kadınlarda adet düzensizliği, oldukça az adet görme veya adet görmeme prolaktin yüksekliği belirtisi olabilir. Kadın üreme organının fonksiyonlarında önemli etkisi olan prolaktin, vücutta yüksek seviyeye ulaştığında yumurtlama ve adet görme döngüsünün bozulmasına neden olur.

Prolaktin yüksekliğine bağlı yumurtlamanın olmaması kadınların gebe kalmasını engeller. Bu durum yüksek prolaktin seviyesinin tedavi edilmediği durumlarda kısırlığa neden olur. Uzun süre denenmesine rağmen gebelik gerçekleşmiyorsa kan tahlili yapılarak prolaktin seviyesi kontrol edilir.

Erkeklerde de seyrek olsa da “galaktore” yani memelerden süt gelmesi durumu görülebilir. Yine yüksek prolaktin seviyesi erkeklerde cinsel talebin azalmasına ve iktidarsızlığa neden olabilir. Sperm üretimini olumsuz etkileyerek kısırlığa yol açtığı da bilinmektedir. Prolaktin yüksekliği olan erkeklerde meme büyümesi görülebilir.

Diğer belirtiler: Çok sık rastlanmamakla beraber baş ağrısı, görme sorunlulukları veya bulantı gibi prolaktin yüksekliğine bağlı diğer belirtilerden söz edilebilir.

Erkeklerde belirleme edilen bütünörlerin önemli kısmının makroadenom (1 cm’den büyük), kadınlarda belirleme edilen bütünörlerin önemli kısmının ise mikroadenom (1 cm’den ufak) olduğu görülmüştür.

Prolaktin Yüksekliğinin Tedavisi

Prolaktin seviyesinin yüksekliği ciddi bir durumdur ve uzman bir hekim denetiminde tedavi edilmelidir. Tedaviyi ikiye ayırmak gerekir. Hipofiz bezindeki bütünörlerden kaynaklanan seviye artışının tedavisi ile diğer nedenlere bağlı seviye artışının tedavisi. Tedaviye başlamadan önce gerekli tetkiklerle prolaktin yüksekliği teşhisi net olarak konmalıdır. Yapılacak diğer tetkiklerle de sebebi araştırılıp tedavi sürecine başlanmalıdır.

1- Hipofiz Bezindeki Tümörlerin Tedavisi

Hipofiz bezindeki bütünörler genelde iyi huylu bütünörlerdir ve kansere dönüşmezler. Hemen hemen her insanda oluşan bu bütünörler manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ya da kompüterize aksiyal tomografi (CT scan) teknikleri ile teşhis edilirler.

Tümörler için uygulanan ilk teknik ilaç tekniğidir. Kullanılan ilaçlar cabergolin ve bromokriptin içermektedir. İlaçlar vasıtası ile bütünörlerde %50’ye kadar küçülme gözlemlenmiştir. Ancak yan etkileri fazladır. Bayılma, kusma, baş ağrısı, halüsinasyon görme gibi yan etkiler, hastaları bazı zamanlar ilaçları bırakmak zorunda bırakabilir.

Tümörler ciddi tehlike oluşturuyorsa ameliyat tekniğine müracaatlur ki bu çok seyrek olarak kullanılan bir teknikdir. Yapılan cerrahi müdahale ile bütünörler hipofiz bezinden alınır ve hasta aşağı yukarı olarak 6 ay içinde bütün şikayetlerinden kurtulur.

Hipofiz bezinde ufak bütünörler bulunduysa ve bu bütünörlerin herhangi bir zararı yoksa 6 ayda bir yapılan kontroller ve tetkiklerle bütünörler yalnızca izlenir.

Radyoterapi de bilinen bir teknikdir. Ancak hipofiz bezi yetersizliğine neden olması ve başarılı olmasının düşük olması sebebiyle pek tercih edilen bir teknik değildir.

2- Diğer Nedenlere Bağlı Prolaktin Yüksekliği Tedavisi

Burada prolaktin miktarının neden yükseldiğinin belirlenmesi büyük önem taşır. Tiroid bezinden kaynaklı bir durumsa tedavi o yöne kayar ve buna göre şekillenir. Memelerden süt gelme problemu tek başına bir belirtiyse herhangi bir tedavi uygulanmaz.

Yüksek prolaktinin sebebi belirleme edildikten sonra genel olarak ilaç tedavisi uygulanır. Uygulanan ilaç tedavisi vasıtası ile hızlıca şikayetler diner. Ancak tek başına ilaç kullanmak yetmez. Hastanın tedavi süresince hekiminun tavsiyelerini çok iyi dinlemesi, gerilimten uzak durması gerekir.

Prolaktin seviyesi 100 ng/ml olan bir hasta moralini iyi tutarak ve hekiminu dinleyerek 1 ay gibi kısa bir sürede 25 ng/ml olan normal seviyeye inebilir. Ancak moralsiz, gerilim yüklü bir hastanın 50 ng/ml olan prolaktin seviyesi 6 ayda bile normal seviyeye inemeyebilir.

Prolaktin Yüksekliğinin Tespiti

Prolaktin seviyesini saptamak için kan tahlili yapılır. Prolaktin seviyesi yüksek çıkarsa durumdan tam emin olmak için ikinci bir kan tahlili istenebilir. Kan tahlilinden net sonuç almak için dikkat edilmesi gereken, aç karnına ve sabah saatlerinde test yapılması gibi, bazı hususlar vardır. Bu hususta hekim ya da laboratuvar tavsiyelerine dikkatle uyulmalıdır.

Kan tahlili yaptırmadan hemen önce yapılacak yorucu egzersiz veya duygusal gerilim sonuçları etkileyebilir.
Stresten uzak durulmalı ve uykusuz kalınmamalıdır.
Testten 24 saat öncesine kadar göğüslerin uyarılmamasına dikkat etmek gerekir.
Bu hususlara dikkat ederseniz prolaktin seviyesinin daha sağlıklı ölçülmesini sağlarsınız.
Kan tahliline paralel olarak prolaktin seviyesinin neden yüksek olduğunu saptamak için tiroid ve böbrek işlevlerini ölçen testler de yapılabilir.
Manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ya da kompüterize aksiyal tomografi (CT scan) ile hipofiz bezinde bütünör olup olmadığına bakılabilir ve neden bulunursa buna göre tedavi süreci başlayabilir.
Prolaktin yüksekliği ciddi bir duruma işaret edebilir ve tedavi edilmesi gerekir. Uzman bir hekimdan teşhis ve tedavi konusu ile ilgili yardım alınmalıdır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

1 × 1 =