Kişilik Gelişimi ve Aşamaları

Yazımıza başlarken önce kişilik nedir buna bir göz atalım…

Kişilik = Huy ( Mizaç ) + Karakter

Huy, insanların genetik tarafıdır. Doğuştan gelir ve değiştirilemez. Karakter ise insanların ahlaki yönüdür. Yani zamanla kazanılır.

Şimdi bahsedeceğimiz kişilik kuramını ortaya atan kişi Sigmund Freud’dur. Freud’a göre insan iki dürtü ile dünyaya gelir. Saldırganlık ve cinsellik… Bu iki duyguyu bastırmış olarak dünyaya geldiğimizi idda eder ve kişilik kuramını üç evrede ele alır.

  • Topografik Kişilik Kuramı
  • Yapısal Kişilik Kuramı
  • Psikoseksüel Kişilik Kuramı

Şimdi bunlara bir gözatalım…

TOPOGRAFİK KİŞİLİK KURAMI

Buna bir buz dağı örneğini verebiliriz. Buzdağının görünen kısmı ‘Bilinç’dir. Bilinç, dış dünyadan ya da bedenin içinden gelen algıları fark edebilen zihin bölgesidir. Bedensel algıları, düşünce süreçlerini ve heyecansal durumları da kapsar. Bilicin içeriği, konuşma ya da davranışlarla çevreye iletilir.

Tüm düşüncelerimiz, algıladıklarımız bilinçtir. Örnek verecek olursak şuan bu yazıyı okumanız ve bu yazı hakkında düşünmeniz bilinçtir…

Buzdağının hemen suyun altında kalan ancak dışarıdan da görülebilen kısmı ‘Bilinçöncesi’dir. Bilinçöncesinde ise anılarımız saklıdır. Mesela en son hangi filme gittiğinizi hatırlamanız bilinçöncesinden geliyor.

Son olarak, buzdağının en dipteki kısmı ise ‘Bilinçdışı’dır. (Çoğu insan bunu bilinçaltı olarak bilir ancak doğrusu literatürde bilinçdışıdır.) Bu olaylar hatırlanmayan ancak tıpkı bu buzdağının dibi gibi beynimizin derinlerine attığımız olayların bulunduğu kısımdır.

Örnek verecek olursak. Her insan hayatında bir travma yaşar. Doğum… Doğum bebek için çok büyük bir travmadır. Ancak kimse doğumunu hatırlamaz. İşte doğumumuz bilinçdışımızda saklanmıştır.

Peki bu bilgileri ortaya çıkarabilir miyiz? Evet… Hipnoz…

(Hipnoz çok ilgi çekici bir konudur. Bir sonraki yazımda bunu detaylı bir şekilde ele alacağım…)

Kısacası bilinçdışı tüm bastırılmış duygularımızın bulunduğu kısımdır ve biz normal hayatımızda bu bilgileri hatırlamayız…

Bir diğer kuram ise ;

YAPISAL KİŞİLİK KURAMI

Freud 1920’lerin başında kişiliği oluşturan üç yapıdan söz etmiştir.

  • İd
  • Ego
  • Süperego

İd, kişiliğin en ilkel yönüdür ve haz ilkesine göre çalışır. İd, tıpkı bir çocuk gibidir. Bir oyuncakçıya giren çocuğun istediği oyuncağı alıp para ödeme gereği duymadan orayı terketmesi gibidir. Mesela sigara içilmez yazan bir ortamda sigara içmenizi söyleyen iç sesiniz İd’dir…

Ego, bir arabulucu gibi çalışır. Kişinin gerçek dünya ile ilişkisini düzenler. 6-8. Aylarda idden evrimleşerek gelişir.Gerçekliği esas alır. Örnek verecek olursak ego size kapalı alanda sigara içmemeniz için bahaneler verir ve bu haz verici davranışı ertelemenizi sağlar.( dışarı çıkınca içersin. )

Süperego ise kişinin ahlaki yönüdür ve vicdani ilkeleri esas alır. 3-5 yaş civarında egodan ayrılır. Yapılan ya da yapılmak istenen davranışı değerlendirir ve bir sonuç çıkarır. ‘Aferin’ ya da ‘bu yaptığın yanlış,kendinden utanmalısın’ gibi… Örnek verecek olursak ‘Kapalı alanda sigara içmemelisin’ düşüncesi süperegodan geliyor.

İşte insanlar bu şekilde hayatlarını sürdürüyor. Eğer süperegosu eksik bir insan varsa hiçbir pişmanlık duymadan sigarasını yakacak ve içecektir… Eğer egosu gelişmemiş bir insan varsa bu kişi sigarasını yakmak ve yakmamak arasında ciddi bir kararsızlığa düşecektir…

Son olarak ;

PSİKOSOSYAL GELİŞİM KURAMI

Freud, bu kuramda insanın kişilik gelişimini beş dönemde incelemiştir.

  • Oral Dönem ( 0-1 yaş )
  • Anal Dönem ( 1-3 yaş )
  • Fallik Dönem ( 3-6 yaş )
  • Latent Dönem ( 6-12 yaş )
  • Genital Dönem ( 12+)

İlerki yaşlarda görülecek birçok sorunun bu dönemlerden kaynaklandığını açıklamıştır Freud. Şimdi bu dönemlere bakalım…

ORAL DÖNEM ( 0-1 YAŞ )

Bu dönemlerde çocukların haz aldığı noktaları incelemiştir Freud. Oral dönem için haz kaynağı ağız ve çevresidir. Bu dönem ağızla yapılan her şeyi içerir. Bu dönemde bebek annesine tamamen bağımlıdır bu bağımlılık bebeğin annesini emdiğinde oluşur. Bu yüzdendir ki bebek doğar doğmaz kısa süre içinde annesi tarafından beslenmesi sağlanır. Bu emzirme işlemi hem anne bebek arasında güven bağı oluşturur hem de bebeği besler. Bu dönemde bebek yeterli doyuma ulaştırılmalı ve ulaştığında ise memeden kesilmelidir. Bu zamanlamanın iyi tutturulmaması parmak emme, tırnak yeme gibi durumları beraberinde getirecektir. Bu dönemi iki bölümde ele almıştır Freud;

1- Oral Edilgen Dönem : Doğumdan dişlerin çıkmasına kadarki dönemdir. Bu dönemde yetersiz ya da aşırı haz yaşayan kişiler ilerde iyimser, onaylanma gereksinimi duyan , bağımlı kişiler olacaktır.

2- Oral Agresif Dönem : Dişlerin çıkmasıyla başlar. Bu dönemde takılmış biri ise kişinin kötümser, kırıcı, aşağılayıcı özelliklere sahip olmasına yol açmaktadır.

ANAL DÖNEM ( 1-3 YAŞ )

Bu dönemde haz alma bölgesi çocuğun anüs ve çevresidir. Artık anüs kasları üzünde kontrol sahibi olan çocuk, dışkısını tutmaktan ve bırakmaktan haz alır. Bu dönemde çocuğa haz veren bu dışkısını tutma ve bırakma işini ona tuvalet eğitimi kazandırmak isteyen ebeveynler engellemektedir. Mesela aşırı tutucu ebevynler vardır. Çocuğu arkadaşlarıyla beraber oyun oynarken çocuğunu alır ve tuvalete götürür. (Çocuk tuvaletinin gelmediğini söylemesine rağmen) Sonra saatlerce çocuğun tuvaletini yapması için bekler.  Bu durumda çocuk ya tuvaletini tutarak tepki veriri ( anal tutucu ) ya da tuvaletini uygunsuz zamanlarda salarak tepki verir ( anal salıcı ) . Anal tutucular ilerde cimri ve tutucu insanlar , anal salıcılar ise gamsız, rahat bireyler olurlar.

FALLİK DÖNEM ( 3-6 YAŞ )

Fallik dönem çocuklarda ebeveynlerini sahiplenme dönemidir. Erkek çocuğunun anneye, kız çocuğunun babaya düşkün olduğu dönemdir. Bu dönemde çocukların cinsel kimlikleri oluşmaya başlar. Karşı cinsin bedenini merak etmeye başlarlar.

  • Senin saçın neden uzun ?
  • Çünkü ben kızım.

Gibi diyaloglar gözlemlenir.

Bu dönemde erkek çocuklar için çok önemli bir kompleks vardır. Kastrasyon kompleksi. Erkek çocuk doğduğundan beri sevgi beslediği nesne annedir ve kendisinin en büyük rakibi ise babasıdır. Babanın bu dönemde ona engel olarak onu cezalandıracağına olan korkusuna kastrasyon kompleksi denir. Bu cezalandırmanın kendisinin cinsel organının kesilerek yapılacağına inanır erkek çocuk. ( Onun gözünde kız çocuklarınında cinsel organı vardır ancak yaptığı yaramazlık sonucunda kesildiğini düşünmektedir. ) Bu sebeple çocuk babasıyla arasını düzeltmeye ve iyi davranmaya çalışır. Çocuklar kesinlikle bu yaşlarda sünnet edilmemelidir. Bu dönemde sünnet edilen çocuklar ilerde cinsel sorunlar yaşamaktadırlar.

LATENT DÖNEM ( 6-12 YAŞ )

Bu dönemde çocukta haz bölgesi bulunmaz.Latent dönemde gelişen süperefo nedeniyle cinsel dürtüler bastırılır ve fallik dönem anıları bilinçdışına itilir.  Bir çeşit fırtına(ergenlik) öncesi sessizlik dönemidir.

GENİTAL DÖNEM ( 12+ YAŞ )

Bireyin haz bölgesi fallik dönem gibi genital bölgesidir. İd,ego,süperego arasında denge kurulur ve karşı cinsle ilişkiler görülür.Ruhsal sorunlar çok sık görülür ve birey bu dönemde bağımsızlığını kazanmaya başlar.

Bu dönemin amacı gencin anne-babasına olan bağımlılığından koparak, aile dışındaki karşı cinsle olgun ilişkiler kurabilmeyi öğrenmesidir.

Bu dönemde yaşanan sorunlar çoğu ruhsal bozukluklara, nevrotik bozukluklara, kişilik bozukluklarına, psikozlara sebep olur.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

six + 17 =